veribuka

NIRE AURKEZPENA

2006-12-09T10:33:00.000-08:00

Aupa!!!

Veronica deitzen naiz. 21 urte ditut. Sopelan bizi naiz, zehazkiago esanda Larrabasterran. Giza eta gizarte zientzien batxilergoa egin nuen orain dela urte batzuk. Eta momentu honetan Lehen Hezkuntzako ikasketak burutzen ari naiz. Pasaden urtean amaitu behar nuen, baina ikasgai batzuetan porrot egin nuen, eta gainera hautazko eta aukera askeko kredituak falta zitzaizkidan. Espero dut urte honetan karrera amaitzea.
Pertsona alaia naiz eta beti nago barrezka. Normalean umore onez egoten, egun txarrak ez ditut izaten. Nire lagunen naiz eta haiek ez banitu ez dakit zer izango zen nire bizitzaz. Pertsonak oso garrantzitsuak dira niretzako. Asko maite ditut!!!
Nire zaletasun handiena lagunekin parrandan ateratzea da. Daukadan beste zaletasun bat lagunekin taberna batean Athleticeko partiduak ikustea da. Gainera animaliekin zerikusia duen guztia gustoko dut. Eta lagunen edo familiarren txakurrekin jolastea gustatzen zait.
Aurkezpen hau egin eta gero niri buruz zerbait dakizue.

BLOG-AREN AURKEZPENA

2006-12-08T10:48:00.000-08:00

Blog hau egiteko aukeratu dudan gaia euskal mitologia izan da. Eta mitologiaren barruan, Mari pertsonai mitologikoari buruz hitz egingo dut. Gai honi buruz hitz egingo dut, interesgarria iruditzen zaidalako. Eta horrela nire blog-era sartzen diren pertsonak gure mitologiari buruzko gauzak ikasiko dituzte.
Espero dut gai hau zuen gustokoa izatea!

MARI

2006-12-07T14:43:00.000-08:00

Mari euskal mitologiako jainkosa nagusia da. Ama Lurraren irudikapena, izadiaren eta bertako elementu guztien erregina da. Gehienetan emakume gorputza eta aurpegiarekin irudikatu izan ohi da, dotore jantzita (gehienetan gorriz), zuhaitz edo suzko emakume gisara ere agertzen delarik. Sugaar da bere senarra, sorginak bere gurtzaileak eta bi seme ditu: Mikelats eta Atarrabi, ongia eta gaizkiaren irudikapenak.

JATORRIA

2006-12-06T15:00:00.000-08:00

Mari izenaren jatorria ez dago bat ere argi. Hainbat teoria dira:
-Mairi edo Maide izenen garapena, hauek aintzinako izaki edo jeinuak baitira.
-Aintzinako jainko edo izaki bati, Maria, Jesus Nazaretekoaren amaren izena atxiki zioten, aintzinako euskal erlijio kristautzeko asmoarekin.
-Amari jatorrizko izenaren hasierako A galdu zitzaion. Ama + ari litzateke jatorria.
-Emari izenaren hasierako E erori zitzaion, jatorrizko emankortasunaren ideia galduz.

MARIREN IZEN DESBERDINAK

2006-12-06T14:51:00.000-08:00

"Mari" da, euskaldunen artean, "Maria" hitzaren plegu arrunta. Baina Oiartzunen atzemandako izena ere kontutan hartu beharra dago: "Puiako Maia". Biziki erabiliak dira, euskaraz -Nafarroako mugan eta iparraldean, behinik behin- "Mary" eta "Mai" aldakinak. Gipuzkoan "Maia" edo "Mariya" ahoska daiteke. "Maritxu" bezalako pleguak bizkaierazko diminutiboak dira, eta "Mirentxu" bezalako beste horiek, berriz, gramatikari -politikari edo politikari- gramatikariek asmatutakoak.
Aspaldiko numen honen izenak honakoak dira:

Izenak - Herria

Andre Mari Munoko - Oiartzun, Gipuzkoa
Andre Mari Mu(g)iroko - Arano, Nafarroa
Mari Munduko, Mari Muruko - Ataun, Berastegi, Gipuzkoa
Mari Muruko - Elduain, Gipuzkoa
Mariarroka - Olazti, Nafarroa
Mariurraka - Abadiño, Bizkaia
Mariburrika - Garai, Bizkaia
Marije Kobako - Markina, Bizkaia
Txindokiko Marie - Amezketa, Gipuzkoa
Puiako Maia - Oiartzun, Gipuzkoa
Muruko Damea - Ataun, Gipuzkoa
Aketegiko Damea - Zegama, Gipuzkoa
Anbotoko Damea - Zarautz, Gipuzkoa
Amuteko Damie - Azkoitia, Gipuzkoa
Anbotoko Señora - Gipuzkoa eta Bizkaiko herri ugaritan
Anbotoko Sorgina - Durango, Bizkaia
Aketegiko Sorgina - Zegama, Gipuzkoa
Gaiztoa - Oñati, Gipuzkoa
Sugarra - Ataun, Gipuzkoa
Iona Gorri - Lezkume, Nafarroa Behera
Mariburute - Udabe, Nafarroa
Aldureko Mari - Gorriti
Marie Labako - Ispáster
Marimur - Leiza
Puyako Maya - Oiartzun
Aralarko Damea - Amezketa
Putteriko Damea - Arbizu
Illunbetagaineko Dama - Lacunza
Arrobibeltzeko Andra - Ascain
Bideko Emazte Zuria - Santa Engracia
Arpeko Zaindua - Biderrai, Nafarroa/Lapurdi
Damatxo - Lizarraga

MARIREN BIZILEKUAK

2006-12-05T15:48:00.000-08:00

Mariren etxea leizea da. Etxe asko ditu Marik eta denak gure mendietan: Anboton, Oizen, Mugarran, Aketegin, Aizkorrin, Txindokin, Murumendin, Gorbeian, baita ere ikusia izan da leize eta troka hauetan: Mugiro (Nafarroan), Gurutzeberri (Ataun), Gaiztozulo (Aloña), Odebe (Atsasu), Kanpantzar , Baltzola, Altxoli, Igorre (Bizkaia), Supelaur (Orozko), Gabaro (Markina) eta azkenik Kantezar (Xemein).

Mariren egoitza lurpeko eremuetan dago. Eremu hauek, ordea, lur-azalarekin bide bereziz elkarturik daude.
Tokirik aipatuena Anboto da baina izatez Mari edo Seinora horren bizilekua lurpea da. Leizuloak ateak baino ez dira, lurpeko mundurako ateak.
Gehienen ustez, Mariren egoitza aberaski apaindurik dago, urre eta harri bitxiz gainezka. Aketegi leizeko oheak urrezkoak direla diote Zegaman, Otxabioko leizean urrezkjo txekor bat omen dago eta Zarautzen darasatenez Marik urrezko arilkaian ariltzen omen du.
Amezketan ere horrelako zerbait diote, hots, Aralarko Marik urrezko arilkai bat daukala. Mañarin diotenez, Mari bizilekuz aldatzen omen da: zazpi urtez egoten da Anboton, zazpi Oizen eta zazpi Mugarran. Amezketan uste dutenez, Aralarren egotaldi batzuk Aizkorrin eta Murumendin.
-Mariren egoitza ukatu ezina da.
Mariren atean deitu gabe sartuko edo hango zerbaitez bidegabe jabetuko litzakenak zigorra laster buru gainean. Anbotoko leizearen ondoan zegoen urrezko txanbil bat ostu omen zuen mutil batek, gau hartan bertan eraman zuen eta betirako suntsitu zuen. Ehiztari batzuk harriak jaurti zituzten Oñatiko Gaiztozulon; han jailki haize-bolada eta hodei batek, bat batean lurrera bota zituen. Ortzibarreko arpean, emakume batek, urrezko orrazia lapurtu omen zuen: gau hartantxe soroa harriz josita agertu zitzaion.

DESKRIBAPEN FISIKOA

2006-12-04T16:28:00.000-08:00

Mari ile hori luzeko neska gaztea, begirada garbia, aurpegi alaia eta musu gorria, edertasun guztien jabe zen haren gorputza.

Mari dama dotorea da, sarritan agertzen zaigu ondo jantzitako andere baten moduan; herri batzutan, gorri jantzita, eta aipatu dugun bezala, normalean ezin ederrago emakume azaltzen da, urrezko orrazi batez orraztu eta orraztu dihardu egun guztian. Lurpekoen andere, trumoi eta tximisten gidari, aberatsa eta ibiltaria da.
Hala ere, Mari batzutan arrano itxuran agertzen da. Mariren itxurak oso ezberdinak dira herri eta kondairen arabera, askotan emakume itxura izaten du, beste batzutan, aldiz, animali itxura... Herriaren ustez, Mari eta bere menpekoen itxuraldaketak munduko gertakari edo fenomeno guztien sortarazlea lur-numen edo indarrak baina ez dira. Mari itxura askotan agertzen da: zaldia, ahuntza, hodei zuria, karrubatean lau idiekin, zezena, sugea... Zerua gurutzatzen duen gurdi batetan jezarrita... Bere burua ilargi beteak inguratzen duela ere esaten dute.
Batzutan airean etzanik ikusia izan da, igerian bezala. Baserritar batzuk arbola gisa ikusi dutela segurtatzen dute; aurrealdeak emakume antza zeukan eta Gaiztozuloan sartzerakoan, eztanda egin zuela.
Mari lur barrutik kobazuloetan zehar mugitzen denean, ahuntz edo oilo hankak izaten ditu; eta leizeetatik ateratzen denean, emakume eder moduan azaltzen zaigu.
Zazpi urtetik zazpi urtera mugitzen da leize batetik bestera argi biziz inguraturik , susko bola baten moduan; lau zaldik eramandako gurdi baten gainean, edo ilargi betearen aurrean, edo zeruan sugar bat bezala hegan joaten eta zarata handi bat egiten ikus dezakegu Mari.

DESKRIBAPEN PSIKIKOA

2006-12-03T22:06:00.000-08:00

Mari sorgin guztien buruzagia da, era berean ere bai sorgina eta orakulua da. Beste toki batzutan, bere kideak lamiak direla esaten da. Jeinu hauek sorginekin nahasiak izan dira oso aspalditik.

Mari, batez ere, justua da, badaki gaiztoak zigortzen eta zintzoak saritzen. Beragan sinesten dituenak edo opariak egiten dizkiotenak saritzen ditu, edo gutxienez ez ditu zigortzen. Hala ere, bere koban sartzen bazara Mariren baimena barik eta errespetua galtzen baduzu zigorra oso handia izan ahal da. Marik gezurrak, lapurkeria, harrokeria eta abar gorrotatzen du, hori dela eta, gezurra esaten dutenak eta lapurrak gogor zigortzen ditu. Mari hitza bete, elkar onartu eta elkarri laguntzea eskatzen du. Gaiztoei uztak hondatzen dizkie, eta zintzoei lurreko emaitzak ugaritzen dizkie, iturriko ur onak ematen.
Mariren presentziaz izutzen diren gizakiak beldurtu eta zirikatu egiten ditu.
Marik urrezko haria astalkatu, irun eta josi egiten du. Mataza edo astalkoak ahariaren adarretan uzten ditu.
Mari oso promiskuoa da, aipatzekoa da Majurekin bi seme eta Don Diego Lopez Harokoarekin beste bi izan zituela. Baina hauetaz gain kondaira askok bere beste senar eta seme alabez hitz egiten dute. Kondaira batean, adibidez, zazpi seme alaba izan zituen gizon batekin. Gainera, Bizkaiko Jaunen arbasotzat hartua da narrazio askotan.
Kondaira asko egon dira Euskal Herrian zehar. Kondaira onak eta txarrak Mariri buruz. Argi dago berarekin norbaitek topa egiten baduela errespetu handiz hitz egin behar zaiola eta ez dela ezerren beldur izan behar, pertsona on bat bada.

DESKRIBAPEN SOZIOLOGIKOA

2006-12-02T05:20:00.000-08:00

Mariren legendarik adierazgarrienak Mariren familiari dagozkionak dira.

MARIREN FAMILIA ETA HARREMANAK
-Maju edo Sugaar Mariren senarra da. Suge itxura dauka eta zerua zeharkatzen duenean, suzko igitai baten itxura hartzen du. Gure mendietako artzain askok eta askok ikusi izan dute suzko igitaia zeruan zehar hegaz. Aiton-amonek diotenez, ostiralero Marirekin elkartu eta bien artean ekaitzak sortzen dituzte. Maju eta Marik bi seme dituzte: Atarrabi eta Mikelats.
-Mikelats, seme gaiztoa da, ekaitzak sortzen omen ditu eta artalde ei bidaltzen dizkie min har dezaten.
-Atarrabi, berriz, seme zintzoa da.
Bi anaiak deabruaren ikasle izan ziren eta horren truke anaietariko batek bertan gelditu behar zuen. Zotz egin eta Mikelatsi tokatu zitzaion geratzea, hala ere, Atarrabi bihotz onekoa zenez, bera geratzea erabaki zuen. Deabruak biltegiko irin guztia galbaetik pasatzea jarri zion lan moduan, amaigabeko lana.
Gainera, etengabe galdetzen zion "non zaude Atarrabi?", eta honek etengabe "hemen nago" erantzun behar zion.
Atarrabi, mutiko zintzoa zen, baina baita oso argia ere eta handik ihes egiteko bidea otu zitzaion: galbaeari bere lekuan erantzuten irakatsi eta ihes egin zuen. Deabrua azken unean konturatu zen ihesaldiaz eta gure mutikoari itzala kentzea lortu zuen. Ordutik, itzalik gabe ibili behar izan zuen Atarrabik. Aiton-amonen esanetan, bere bizitzaren azken unean lortu zuen itzala berrezkuratzea.
-Behigorri edo Zezengorri, Mariren etxeko zaindaria da, eta bera ere kobazuloetan bizi da. Izaki gaiztoa da eta bere izena dioenez, behi edo zezen gorri baten itxura hartzen du.
Bizkaian bertoko lehenengo Jaunaren jatorriarekin zerikusia duela diote. Behin Sugaar Mundakako printzesa batekin elkartu zen, eta lotura horretatik Bizkaiko lehenengoJauna sortu zen, hau da, Jaun zuria.
Ataun, Ordizia, Arano aldean badabil istorio bat. Bertan zera diote, Mari gizaki batekin ezkondu zela, Beasain aldeko gazte batekin hain zuzen ere, eta zazpi seme-alaba izan zituztela. Mariren senarra katolikoa zen eta Mari elizan sartu nahi zuen, baina Marik ez zuen inoiz horrelakorik egin nahi. Egun batean, lotuta eraman zuen elizaraino senarrak, eta apaizaren bila sartu zenean sakristiara, Marik, suzko bola bihurtuta, ihes egin zuen hegaka, zera esaten zuen bitartean: "nire umeak zerurako eta ni Murumendirako".
Beste istorio batek zera dio: Don Diego Lopez Harokoa oso mendizale amorratua zela, eta behin mendian neska eder bat aurkitu zuela, ahuntz-oin batzuk zeuzkana. Ezkontzeko esan zion eta neskatoak baietz erantzun zion. Baina baldintza bat jarri zion Don Diegori, inoiz ez zuela bere aurrean aitarenik egingo eta hala bete zuen agindua Don Diegok. Ezkondu ziren eta semea eta alaba izan zuten. Baina egun batean, agindutakoa ahaztu eta aitaren egin zuen Bizkaiko Jaunak, orduan bat batean ama eta alaba desagertu egin ziren. Antza denez, emakume hori, Mari zen.

EUSKAL JAINKOEN FAMILIA

OHITURAK
Herria - Ohitura
Aya - Mariren kobara prozesioan joan.
Mugiro - Prozesioan joan eta han meza ospatu.
Itsasondo - Abadea Murumendira mezatara igo zazpi urtean behin.
Biderrai - Urtero erromeria egin eta eskakizunak, ofrendak...
Aralar - "Amabirjina arri" harriaren gainean ofrendak utzi.
Amezketari - "Igoin" harrian.
Obioneta - Ofrenda harri ezagun batean.
Ziñekogurutze - Ofrenda harri ezagun batean.
Busturia - Behiaren erraiak harri zehatz batean jarri.

NOLA ARI BEHAR DA MARIREKIN
Marirengana zerbait galdetzeko edo ikustera soilik, dioanak, hurrengo pausuak jarraitu behar ditu:
1- Hiketaz mintzatu behar zaio.
2- Sartu den bezalaxe leizetik irten behar du, hots, barnera begira sartu bada, barnera begira irten behar da, bizkarka ibiliz. Baldinkizun hau hilen baten arima agertzen zaionak bete behar duenaren antzekoa da, hark ere arimaren bekoz-beko behar du.
3- Mariren egoitzan egon bitartean ez eseri.

ATRIBUTOAK EDO AHALMENAK

2006-12-01T08:40:00.000-08:00

Numen honek, gezurra, lapurreta, harrokeria, ema-hitza izatea, hurkoei lotsa-salatzea eta elkarri ez laguntzea gaitzesten ditu. Honetako gaitz batean huts egiten duena, hutsaren gai berean zigortua egongo litzateke, gezurgaian gezurtia, harrokeri gaian harroa. Esanda da, Marik bere aletegiak "ezagaz eta baiagaz" betetzen dituela, hots dana ukatu eta ezdana baiezten dutenen hitzekaz.
Marik sarri zigortzen ditu utz eginak, gaizkileei barne-kezkak bilatuz. Baita gaizkileen zerbaitetaz jabeturik ere. Artzainak baldin badira, ardiren bat kentzen die.
Marik herrien gainera igortzen duen zigorrik sonatuena ekaitza da. Berak edo bere menpekoek, ibarrik-ibar, mendirik mendi eramaten dute.
Elezarrek diotenez, leize-zulo batzuen ahoan mezak atera eta sakrifizioak egiten omen zituzten aintzinean harri-erauntsiak eta beste kalteak alderatzeko.
Ekaitza, eragotzi ezin baldin bada, alderatu daiteke"beñipein", azti imintzio eta errezuz. Ipiñazarko (Zeanuri) gizon batek, ekaitza hurbiltzen ikusten zuenean, ezkerreko eskua uztai-bedarrez inguratzen zuen eta eskubiarekin nondik joan behar zuen ekaitzari erakusten zion. Zioenez, horrela iristen omen zuen auzo hartatik harri-erauntsiak beti baztertzea.
Azti-indarren jabe dela uste dute zenbaitek eta ekaitz-numenei (Mari eta haren menpeko Hodei eta Eateri) ezagun ohi batzuk zuzentzen dizkie ekaitza non jaso edo non jaurti behar duen esanez.
Tximista eta oñazkorra Mariri dagozkio edota haren bidaliei. Etxean tximistarik erori ez dadin, sukaldean aizkora bat ezarri ohi dute sorbatza gora begira duela, ekaitz-numenak jaurtitako harri leundu bat dela uste dute tximista. Gernika aldean tximistari oñeztarri deitzen diote. Neolitos garaiko harri eta aizkora hori, tximistaren ikurtzat daukate, etxea tximistatik eta haren kalteetatik zaintzeko. Harrizko aizkora ia ezezaguna baita, galtzairuzko aizkora erabiltzen dute tximistaren aurka.
Mariren sinboloa edo ikurra igitaia (sega) da. Jakina da, suzko igitai baten idurriz ortzea igarotzen duela Marik zenbait elezarrek diotenez. Horregatik lantailu hau ere, tximistatik babesteko erabili ohi dute, eta ekaitzaldietan ate aurrean, makil baten puntan ezarrita, etxean tximistarik erori ez dadin ipintzen zuten.
Beste batzuk, Mari eguzkiaren sinboloa eta lauburua dela diote. Ikus dezakegu lauburua Euskal Herri osoan eta oraindik gaur hilerrietan jartzen dute kristau gurutzeren ordez.
Mariren inguruan esan ditugunetatik argi ikus daiteke numen hau beste guztien erdi-leku eta mitu gehien jomuga ere dela. Hala ere haien zenbait ezaugarri eta adibideei begiraturik (lur-numeen eta indarren gain daukan jabetasuna, baita lurpeko gertakari edo fenomenuekin bat eginik dagoelako ere) lurraren ikur, agian lurraren nortasuna dela esan dezakegu.

LEIZEKO ERRITOAK

2006-12-01T08:03:00.000-08:00

Leizea beste mundura daraman atea bada, bertan sartzea ez da edozer gauza. Greziarrek Hades-ko (lurpeko) lege batzuk bazekizkiten. Alegia, Hades-en zeozer janez gero ez zegoen bertatik irtetzerik. Persefonek mingrana ale bat, garautxo bat bakarrik, jan zuen baina bertan geratu behar izan zuen. Zeus berberak ere, ezin izan zuen Demeter-en alaba lege hartatik osoro askatu. Teseo eta Piritoo baimen gabe infernura (lurpera) sartu zirenean, Persefore harrapatzeko asmoz, zer egin zuen Hades jainkoak? Mahaira adiskide moduan deitu eta... gero ezin izan zuten eserlekutik jaiki. Urteak pasa eta Heracles-ek Teseo askatzea lortu zuen baina Piritoo bertan gelditu zen sekula eta betiko.
Antzeko "legeak" badaude Euskal Herriko leizeetan ere. Ikusi dugu nola Lezikako anderea Santimamiñeko leizean Teseo eta Piritoo bezala eserlekuan jaiki ezinik geratu zen ogi zuri puska bat ostu zuelako. Baina erru gabe hara joaten denak ere irteeran errito bereziak gorde behar ditu. Beste batzuetan, aldean eramandako dominari eskerrak irteten du lurpeko erreinutik argitara. Gauza bat da argia: izatez lurpeko "atea" pasatuz gero ez dago berriz etortzerik, hilkor moduan behintzat. Agian, sorgin bezala edo... Heriotzera ere Ama-lurraren erreinura joatea izango zen bertan betiko bizitzeko. Zoriontasunezko bizitzarekin? Zoritxarrekoarekin? Lehen jendeak uste zuen nahikoa zigor zela han ilunean bizitzea. Klasikoen artean ere oso gutxi ziren beste munduan zigor bat zutenak, Sisifo, Danaideak, Ixion,... Argigabeko munduan bizi beharra zen zigor nahikoa. Ulises-ek Hades-en Akiles aurkitu zuenean ez zuen gizon garaitu eta zoriontsu bat aurkitu. Nahiago zuela, esan zion, lurgainean miraberik errukitsuena izan, Hades-en hildakoen errege baino. Euskal Herriko sorgin istorioak adi adi irakurtzen dituenak ere baten baino sarriagotan beste lurpeko mundu horren tristura somatuko du.
Laburki bildumatuz, esango genuke Mari jainkosa bat izan zela, lurraren jainkosa bat edo Lurra bera, Ama Lur, hilak eta biziak sabelean dituen jainkosa bat. Mari maitagarria eta aldi berean izugarria zen. Ama bezala maitagarria eta hildakoen erregina bezala izugarria. Probabilitate handiz baieztu genezake Mari lurlangintzaz aurreko jainkosa zela: Natura bera soil eta oro.

KONDAIRAK

2006-12-01T07:10:00.000-08:00

Mariri buruzko kondaira asko daude Euskal Herriko leku desberdinetan. Mari, errespetua sortzen duen emakume ilekizkurra da. Ez du edozein bisitari gogoko, berak gonbidatu behar zaitu.

Kontatzen denez, emakume batek Mariren kobazuloan sartu eta honen urrezko orrazia lapurtu zuen. Mariren haserrea ez zen nolanahikoa izan, hurrengo egunean emakumearen soroak harriz beterik azaldu baitziren. Hauek dira Mariri buruzko kondaira ezagun batzuen laburpenak:

*Mari gurasoekin bizi zen Anbotoko mendiaren inguruetan. Ekaitz egun batean amak ur bila joateko eskatu zion eta Marik ez zion jaramonik egin. Orduan amak, honela esan zion:
-Madarikatua zu, tximistaren bat eramango zaitu!
Mari suzko mamu bihurtu zen eta Anboto mendiaren gailurrean dagoen leizeraino igo zen.

*Emakume batek ume bat izan nahi zuen, nahiz eta ume hori hogei urte betetzerakoan deabruak berarekin eramango zuen.
Emakumea aurdun geratu zen eta oso neska polita izan zuen, Mari izenekoa.
Emakumeak, Mari, kristalezko kutsa batean sartu zuen hogei urte bete baino egun batzuk lehenago, babestu nahian. Baina Mariren urtebetetze egunean deabruak berarekin eraman zuen Anboto mendira.

*Mari Nafarroako erregearen alaba zen. Bere neba nagusia erregetzaren oinordea zen, Marik ez zuen onartzen eta horregatik gorrotatzen zuen.
Egun batean bere neba lotan zegoela, Marik Anboto menditik behera bota zuen. Etxekoei bera bakarrik erori zela esan zien. Baina gau batean deabrutxo batzuk (Ximelgorriak) Mariren etxean azaldu ziren.
Geroztik desagertu zen eta Anbotoko kobazuloetan zegoela esaten zuten.

*Mari, emakume txarra zen eta oso gizon ona eta kristau batekin ezkonduta zegoen. Beasaineko baserri batetan bizi ziren eta bost ume zituzten.
Marik ez zituen umeak bataiatu nahi, beraz, bere senarrak umeak gurdi batean sartu zituen, Mari lotu eta elizarako bidea hartu zuen. Bidean Mari askatu, suez inguratu eta hegaz eginez Murumendira joan zen.

*Leienda hau dio, Don Diego Lopez Harokoarekin ezkondu zela. Bi seme-alaba eduki zituzten eta oso zoriontsuak izan ziren.
Egun batean, Don Diegok ehizatik basurde ederra ekarri zuen. Basurdea afaltzeko prestatu zuten eta jaten ari zirela bi txakur sartu ziren sukaldera eta zaunka hasi ziren janari eske. Don Diegok basurdearen hanka bota zien. Txakurrak elkarren artean borrokan hasi ziren eta batek beste hil zuen. Orduan, Don Diegok harrituta "aitaren eta semearen" egin eta esan zuen. Une horretan, Marik alaba hartu zuen eta hegan Anbotorantz abiatu zen.
Urte batzuk pasatu eta gero, Don Diego preso hartu zuten.
Iñigo Gerra, Mari eta Diegoren semea, amari laguntza eske joan zitzaion Anbotora. Iñigo Gerra, bere aitaren bila joan zen. Aita espetxetik atera zuen eta etxerako bidean jarri ziren.